Anal çat — anal kanalın selikli qişasında yaranan kiçik, lakin son dərəcə ağrılı yırtıqdır. Bu problem, xüsusilə qatı nəcis zamanı yaranır və kəskin ağrıya, qanaxmaya səbəb olur. Düzgün diaqnoz qoyulmadıqda xroniki forma alan anal çat insanın həyat keyfiyyətini ciddi şəkildə pisləşdirir.
Anal Çat Nədir?
Anal çat (tibbi adı: anal fissür) — anal kanal epithelinin bir neçə millimetrdən santimetrə qədər uzanan xətti deşilməsidir. Ən çox anal kanalın arxa divarında (saat 6 mövqeyindəki midline) meydana gəlir. Bunun əsas səbəbi arxa divarın qan təminatının ön divara nisbətən daha zəif olmasıdır.
Anal çat kəskin (6 həftədən az) və ya xroniki (6 həftədən artıq) ola bilər. Xroniki fissürdə çatın kənarlarında toxuma qalınlaşır — bu sentinel piles adlanır — və sağalma daha çətinləşir.
Baş Vermə Səbəbləri
- Qatı, iri nəcis: Anal kanaldan keçərkən mexaniki yırtıq yaradır
- Xroniki qəbizlik: Davamlı zorlanma anal sfinkteri gərginləşdirir
- Anal sfinkterin hipertonusu: Sfinkterin həddən artıq gərilmiş olması qan axını azaldır, sağalmanı ləngidir
- Diare: Tez-tez maye nəcis anal kanalı qıcıqlandırır
- Anal seks: Mexaniki travma
- Doğuş: Perineal travma
- Krohn xəstəliyi: İltihabi bağırsaq xəstəliklərinin anal fissürə meyli artırır
Əlamətlər
- Kəskin ağrı: Defekasiya zamanı bıçaq kəsən kimi ağrı. Sonrakı 1–2 saat ərzində davam edə bilər
- Qanaxma: Tualet kağızında parlaq qırmızı qan — adətən az miqdarda
- Sfinkterin spazması: Ağrı reaksiyası olaraq sfinkterin büzülməsi — dövri ağrı yaradır
- Qaşınma və yanma: Xüsusilə xroniki fissürdə
- Tualet qorxusu: Ağrı gözləntisi insanı bağırsaq tərxisini gecikdirməyə sövq edir — qəbizliyi daha da gücləndirir
Diaqnostika
Diaqnoz əsasən klinik müayinə ilə qoyulur. Proktoloq vizual inspeксiya, anoskopiya vasitəsilə fissürün yerini, dərinliyini, xroniklik əlamətlərini qiymətləndirir. Bəzən Krohn xəstəliyi istisna etmək üçün əlavə müayinələr tələb olunur.
Müalicə Üsulları
Konservativ Müalicə
Kəskin anal çatların 50–80%-i konservativ müalicə ilə sağalır:
- Lifli qida, bol su — nəcisin yumşaldılması
- Fitooturaq hamamlar (37–40°C isti su, gündə 2–3 dəfə)
- Topikal nitroqliserin (GTN) krem — sfinkteri rahatladır, qan axınını artırır
- Topikal kalsium kanal blokatorları (diltiazem) — sfinkter spazmasını azaldır
- Botulinum toksin (Botox) inyeksiyası — sfinkterin müvəqqəti relaxasiyası
Cərrahi Müalicə
Konservativ müalicəyə cavab verməyən xroniki fissürlər üçün:
- Lateral Daxili Sfinkterotomiya (LIS): Qızıl standart əməliyyatdır. Daxili sfinkterin kiçik bir hissəsi kəsilir — spazm aradan qalxır, qan axını artır, sağalma başlayır. Uğur nisbəti 95%+
- Fissürektomiya: Xroniki çatın cərrahi çıxarılması və sağlam toxumanın regenerasiyasına imkan yaradılması
Bərpa Müddəti
Sfinkterotomiyadan sonra əksər xəstələr 24–48 saat ərzində normal fəaliyyətə qayıda bilir. Tam sağalma 4–6 həftə çəkir. Əməliyyatdan sonra lifli qida ilə qida rejimi mütləq davam etdirilməlidir.
Profilaktika
- Qatı nəcisin qarşısını almaq üçün gündə 25–35 q lif qəbul edin
- Gün ərzində ən az 2 litr su için
- Tualet vaxtını məhdudlaşdırın — telefon, kitab götürməyin
- İmpulsu gözləməyin — zəruri hiss olanda gedin
- Nizamlı fiziki aktivlik bağırsaq hərəkətliliyini artırır