Rektosele — rektal divarın vaginal tərəfə doğru çıxıntı etməsidir. Bu vəziyyət, adətən doğuşdan sonra meydana gəlir, lakin bir çox hallarda uzun müddət diaqnoz qoyulmadan qalır. Qadınların böyük bir qismi "normal qocalma prosesi" hesab etdiyi bu şikayətlər üçün uzun illər ərzində həkimə müraciət etmir. Halbuki müasir cərrahiyyə ilə həyat keyfiyyəti əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdıra bilər.
Rektosele Nədir?
Rektal divarla vaginal divar arasında rektovaginal fascia adlanan bir bağ toxuması var. Bu toxuma zəifləyib yırtıldıqda, rektal divar vagina boşluğuna doğru çıxıntı əmələ gətirir — buna rektosele deyilir.
Böyüklüyünə görə üç dərəcəyə bölünür:
- I dərəcə (yüngül): Kiçik çıxıntı — əksər hallarda simptom vermir
- II dərəcə (orta): Vaginal açılışa qədər uzanan çıxıntı — simptomlar mövcuddur
- III dərəcə (ağır): Vaginal açılışın kənarından çıxan çıxıntı — əhəmiyyətli şikayətlər
Səbəblər və Risk Amilləri
- Vaginal doğuş: Ən əsas səbəbdir, xüsusilə böyük uşaq, forceps tətbiqi, uzun sürən itmə mərhələsi
- Menopauza: Estrogen azalması rektovaginal fasciyanı zəiflədir
- Xroniki qəbizlik: Uzunmüddətli zorlanma
- Artıq çəki: Davamlı qarın içi təzyiq artımı
- Ağır fiziki iş: Əl ilə ağır yük daşıma
- İrsi meyl: Bağ toxuması zəifliyi
Əlamətlər
Rektosele aşağıdakı şikayətlərə yol açır:
- Qabıqlanma çətinliyi: Defekasiya üçün uzun müddət zorlanma zərurəti
- Natamamlıq hissi: Nəcisin tam çıxmadığı hissi
- Vaginal basıncın aradan qaldırılması: Bəzi qadınlar defekasiya üçün vaginal divarı əl ilə basmalı olduğunu bildirir (digitation)
- Vaginal bölgədə basınc hissi: Xüsusilə gün sonu artan
- Anal ağrı: Defekasiya zamanı və ya sonra
- Cinsi əlaqədə diskomfort: Rektosele vaginal boşluğa sıxılma yaratsaası halda
Diaqnostika
- Fiziki müayinə: Ginekologi müayinə zamanı çıxıntı aydın görünə bilir
- Defekografiya: Defekasiya zamanı çəkilmiş fluoroskopik görüntü — rektosele böyüklüyünü qiymətləndirir
- MR defekografiyası: Digər pelvik prolaps komponentlərini (sistosele, uterus prolapsu) birlikdə qiymətləndirir
- Anorektal manometriya: Sfinkterin funksiyasını ölçür
Müalicə
Konservativ Müalicə
I dərəcəli rektosele üçün ilk addım konservativ yanaşmadır:
- Lifli qida və bol su ilə nəcisin yumşaldılması
- Pelvik məzəmət məşqləri (Kegel) — bağ toxumasının gücləndirilməsi
- Biofeedback terapiyası — defekasiya texnikasının optimallaşdırılması
- Pessarın istifadəsi — ağırlaşmalar zamanı müvəqqəti dəstək
Cərrahi Müalicə
II–III dərəcəli, simptom verən rektosele üçün cərrahi tövsiyə edilir:
- Posterior kolporrafi: Vaginal yolla rektovaginal fascia bərpa edilir. Ən çox tətbiq edilən üsuldur.
- Transanal rektosele onarımı: Anal kanal yolu ilə rektal divarın plikasiyası.
- Laparoskopik/robot cərrahiyyəsi: Mürəkkəb prolaps kombinasiyalarında tətbiq edilir.
Əməliyyatdan sonra bərpa müddəti 2–4 həftədir. Ağır fiziki yükdən 6 həftə çəkinilməlidir.
Əməliyyatdan Sonra Gözləntilər
- Defekasiya çətinliyinin aradan qalxması — əksər xəstələrdə
- Natamamlıq hissinin yox olması
- Vaginal basınc hissinin azalması
- Həyat keyfiyyətinin əhəmiyyətli yaxşılaşması