Lipoma əməliyyatı: dərialtı piy törəməsinin və ateromanın çıxarılması

Lipoma piy hüceyrələrindən ibarət xoşxassəli törəmədir. Nazik kapsulla əhatələnir və ətraf toxumadan ayrı durur, ona görə barmaqla basanda dərinin altında sürüşür. Ən çox çiyinlərdə, kürəkdə, boyunda, qollarda, budlarda və qarında yerləşir. Adətən tək olur, bəzən isə bədəndə bir neçə lipomaya rast gəlinir.

Lipoma istənilən yaşda yarana bilər, amma ən çox orta yaşlı insanlarda görülür. Əksəriyyəti kiçikdir, illərlə demək olar ki, dəyişmir və ağrı vermir. Lipomanın özünün xərçəngə çevrilməsi son dərəcə nadirdir. Lakin nadir hallarda ona bənzəyən bədxassəli piy toxuması şişinə (liposarkomaya) rast gəlinir, ona görə böyük, bərk və ya sürətlə böyüyən törəmə mütləq həkimə göstərilməlidir.

Ateroma (piy kisti) dəridəki piy vəzisinin axarı tıxananda yaranır. Vəzi ifrazatını çölə çıxara bilmir, içəridə kisə formalaşır və tədricən qatı, ağımtıl, xoşagəlməz qoxulu kütlə ilə dolur. Ateroma ən çox baş dərisində, üzdə, boyunda, qulaq arxasında, kürəkdə və qasıq nahiyəsində olur.

Ateromanın mərkəzində çox vaxt kiçik tünd nöqtə görünür: bu, tıxanmış axarın ağzıdır. Kistə infeksiya düşəndə o qızarır, şişir, ağrıyır və irinləyir. Kapsulu tam çıxarılmayan ateroma çox vaxt eyni yerdə yenidən əmələ gəlir.

Bu fərqlər ilkin təsəvvür yaradır, amma diaqnoz üçün kifayət etmir. Törəmənin nə olduğunu cərrah baxışla, lazım olanda isə ultrasəs müayinəsi (USM) ilə dəqiqləşdirir.

• dərinin altında yumşaq, hərəkətli, dairəvi şişkinlik;
• adətən ağrısızdır; böyüyəndə, sinirə və ya əzələyə basanda, paltarın və kəmərin sürtündüyü yerdə narahatlıq yaradır;
• aylar və illər ərzində yavaş-yavaş böyüyür;
• ateromada mərkəzdə tünd nöqtə, iltihab zamanı qızartı, ağrı və irinli axıntı olur.

Dəri altındakı hər şişkinlik lipoma deyil. Oxşar görünüşü böyümüş limfa düyünü, yırtıq (öskürəndə böyüyən yumşaq çıxıntı, məsələn, göbəkdə və ya qasıqda), hiqroma, fibroma, abses, nadir hallarda isə bədxassəli şiş verə bilər. Anusun yanında çıxan ağrılı şiş isə çox vaxt ateroma deyil, paraproktit (anal abses) və ya babasil (hemorroy) düyünüdür.

Lipomanın dəqiq səbəbi məlum deyil. İrsiyyətin rolu ola bilər: bəzi ailələrdə bir neçə üzvdə çoxsaylı lipoma olur. Lipoma ən çox orta yaşda yaranır, bəzən həmin nahiyənin əvvəlki zədəsindən sonra müşahidə olunur. Arıqlamaq onu yox etmir.

Ateromanın yaranmasına yağlı dəri, sızanaq (akne), tük kisələrinin zədələnməsi və dərinin daimi sürtünməsi şərait yaradır.

Kiçik, illərlə dəyişməyən və narahatlıq verməyən lipomanı müşahidə etmək olar. Götürmək adətən bu hallarda tövsiyə olunur:

• törəmə böyüyür;
• ağrı verir, sıxır, hərəkəti və ya paltar geyinməyi çətinləşdirir;
• görünən yerdədir və kosmetik narahatlıq yaradır;
• diaqnoz şübhəlidir və törəmənin xoşxassəli olduğunu dəqiq bilmək lazımdır;
• ateroma təkrar-təkrar iltihablaşır.

Ateroma öz-özünə keçmir və istənilən vaxt iltihablaşa bilər. Ona görə onu sakit dövrdə, iltihab olmayanda götürmək daha məqsədəuyğundur.

Aşağıdakı əlamətlərdə gözləmədən cərraha müraciət edin:

• törəmə bir neçə həftə və ya ay ərzində nəzərəçarpacaq dərəcədə böyüyür;
• bərkdir, kələ-kötürdür, ətraf toxumaya bitişik olub yerindən tərpənmir;
• ağrı verir və ya ağrı artır;
• ölçüsü 5 sm-dən böyükdür və ya əzələnin altında, dərində yerləşir;
• üzərindəki dəri dəyişir, qızarır, yaralanır;
• ateroma qızarıb şişir və irinləyir, xüsusən qızdırma da varsa.

Bu əlamətlər çox vaxt xərçəng demək deyil, amma törəmənin dəqiq araşdırılmasını tələb edir.

Qəbulda törəmənin nə vaxt çıxdığını, böyüyüb-böyümədiyini və narahatlıq verib-vermədiyini soruşuruq, sonra törəməyə baxır və onu əllə yoxlayırıq. Çox vaxt bu, ilkin diaqnoz üçün kifayət edir. Əvvəlki USM nəticələriniz varsa, onları qəbula gətirin; ünvan və qəbul qaydası əlaqə səhifəsindədir.

• Ultrasəs müayinəsi (USM) törəmənin ölçüsünü, dərinliyini və quruluşunu göstərir, lipomanı kistdən və limfa düyünündən ayırmağa kömək edir.
• MRT böyük, dərində yerləşən və ya qeyri-adi görünən törəmələrdə lazım ola bilər.
• Histoloji müayinə: əməliyyatda çıxarılan toxuma laboratoriyada mikroskop altında yoxlanılır. Yekun diaqnozu bu analiz təsdiqləyir.

Konservativ müalicə

Lipoma və ateromanı əridən məlhəm, krem, kompres və ya «xalq üsulu» yoxdur. Bu vasitələr vaxt itkisinə, ateromada isə dərinin qıcıqlanmasına və iltihaba səbəb ola bilər. Bəzi iynələr lipomanı müvəqqəti kiçildə bilər, amma kapsul yerində qalır və törəmə çox vaxt yenidən böyüyür; üstəlik bu zaman toxuma histoloji yoxlanılmır.

İltihablaşmış ateromada əvvəlcə iltihab sakitləşdirilir: lazım olanda antibiotik təyin olunur, irin yığılıbsa, kist kiçik kəsiklə açılıb boşaldılır. Kapsul isə iltihab tam sovuşandan sonra, planlı şəkildə çıxarılır. Kiçik və əlamətsiz lipomada müalicə vaxtaşırı müşahidədən ibarətdir.

Cərrahi və minimal invaziv üsullar

Lipomanın çıxarılması (lipomaektomiya). Kiçik və dərialtı yerləşən lipomalar adətən yerli keyləşdirmə altında çıxarılır: siz oyaq olursunuz, həmin nahiyədə isə ağrı əvəzinə ən çox toxunma və ya təzyiq hissi qalır. Kəsik mümkün qədər kiçik edilir və dərinin təbii xətləri boyunca aparılır ki, çapıq az nəzərə çarpsın. Lipoma kapsulu ilə birlikdə tam çıxarılır, yara kosmetik tikişlə bağlanır. Çox böyük və ya əzələnin altına keçən lipomalarda anesteziya növü və əməliyyatın həcmi fərdi seçilir.

Ateromanın çıxarılması. Ateroma kisəsi ilə birlikdə çıxarılır; mərkəzdəki tünd nöqtə ilə birlikdə kiçik dəri sahəsi də götürülür. Kapsul tam götürüləndə təkrarlanma ehtimalı xeyli azalır.

Kiçik törəmələrdə əməliyyat çox vaxt qısa çəkir və elə həmin gün evə qayıdırsınız; dəqiq müddət müayinədən sonra deyilir. Başqa cərrahi problem də varsa, hər ikisinin eyni seansda həll olunması imkanını (buket əməliyyat) müayinədə müzakirə edirik.

Müddətlər orta göstəricilərdir, dəqiq müddət müayinədən sonra deyilir. Çapığın az nəzərə çarpması üçün ilk aylarda onu birbaşa günəşdən qoruyun; tikişlər götürüləndən sonra həkim məsləhəti ilə silikon əsaslı gel və ya plastırdan istifadə etmək olar. Çapıq bir neçə ay ərzində yumşalır və solğunlaşır. Keloid (qalın, qabarıq) çapığa meyliniz varsa, bunu əməliyyatdan əvvəl deyin.

Lipomanın yaranmasının qarşısını alan sübut olunmuş üsul yoxdur. Amma bu qaydalar fəsadlardan qorunmağa və vaxtında düzgün qərar verməyə kömək edir:

1. Ateromanı sıxmayın və deşməyin. Bu, infeksiyanı dərinə itələyə və kistin iltihablaşmasına səbəb ola bilər.
2. Evdə məlhəm və kompreslə vaxt itirməyin. Törəmə bu vasitələrlə yox olmur.
3. Ölçünü izləyin. Müşahidə olunan lipomanı vaxtaşırı xətkeşlə ölçün və şəklini çəkin.
4. Dəyişiklik olsa, gözləməyin. Sürətli böyümə, bərkimə və ağrı müayinə üçün səbəbdir.
5. Dəriyə düzgün qulluq edin. Yağlı və sızanağa meylli dəridə müntəzəm, yumşaq təmizləmə ateroma riskini azalda bilər.