Rektosele müalicəsi: əlamətlər, müayinə və əməliyyat

Düz bağırsaq və uşaqlıq yolu yan-yana yerləşir. Onları nazik, amma möhkəm birləşdirici toxuma təbəqəsi, rektovaginal arakəsmə ayırır. Doğuş, illərlə gücənmə və yaş bu təbəqəni zəiflədəndə düz bağırsağın ön divarı uşaqlıq yolunun arxa divarına doğru qabarır və bir «cib» yaranır. Xalq arasında buna «düz bağırsaq yırtığı» və ya «bağırsaq sallanması» da deyilir.

Tualet zamanı nəcis düz yolla anusa getmək əvəzinə bu cibə dolur. Qadın gücəndikcə cib daha da böyüyür, bağırsaq isə axıra qədər boşalmır. Rektosele xərçəng deyil və həyat üçün təhlükə yaratmır, amma zamanla həyat keyfiyyətini ciddi poza və başqa proktoloji xəstəliklərə yol aça bilər. Sadə dildə ətraflı izahı rektosele nədir məqaləmizdə oxuya bilərsiniz.

Kiçik rektosele heç bir şikayət verməyə bilər. Böyüdükcə isə bu əlamətlər yaranır:

• tualetdə güclü və uzun gücənmə, nəcis yumşaq olsa belə çətin çıxması;
• bağırsağın tam boşalmaması hissi, qısa vaxtda yenidən tualetə getmək ehtiyacı;
• tualet üçün uşaqlıq yoluna, aralığa və ya anusun yanına barmaqla basmaq ehtiyacı;
• uşaqlıq yolunda qabarma, dolğunluq və ya təzyiq hissi, axşama doğru artan ağırlıq;
• cinsi əlaqə zamanı ağrı və narahatlıq;
• bəzən tualetdən sonra alt paltarının azca çirklənməsi.

Barmaqla kömək etmək barədə ayrıca danışmaq istəyirik. Bunu edən tək siz deyilsiniz və bunda ayıb heç nə yoxdur. Uşaqlıq yolunun arxa divarına basanda cib bağlanır və nəcis düzgün yola yönəlir. Orqanizm çıxış yolunu özü tapır, amma bu hal normal deyil: bu, rektoselenin ən tipik əlamətidir və müalicə tələb edir.

Bu şikayətlər «adi qəbizlik» ilə asanlıqla qarışdırılır, ona görə qadınlar bəzən illərlə səhv müalicə alır. Anusdan qan gəlməsi, bağırsaq vərdişlərinin birdən dəyişməsi və səbəbsiz arıqlama isə rektoseleyə aid deyil: bu əlamətlərdə müayinəni gecikdirməyin, bağırsağın başqa xəstəlikləri istisna olunmalıdır.

Rektosele əsasən qadınlarda rast gəlinir və bir neçə amilin birgə təsiri ilə yaranır:

• Vaginal doğuş. Xüsusilə iri döl, uzun sürən güc vermə, alətlə aparılan doğuş, aralığın cırılması və ya kəsilməsi. Doğuşların sayı artdıqca risk də artır.
• Xroniki qəbizlik. İllərlə gücənmək arakəsməni tədricən zəiflədir. Qəbizlik həm səbəb, həm də nəticədir: rektosele böyüdükcə qəbizlik ağırlaşır.
• Ağırlıq qaldırmaq, xroniki öskürək, artıq çəki. Bunlar qarındaxili təzyiqi daim artırır.
• Menopauza. Estrogen azaldıqca toxumalar nazikləşir və elastikliyini itirir.
• Birləşdirici toxumanın anadangəlmə zəifliyi və əvvəllər keçirilmiş çanaq əməliyyatları.

Kişilərdə rektosele çox nadirdir. Qəbizliyin digər səbəbləri haqqında qəbizlik və həzm pozğunluqları səhifəmizdə oxuya bilərsiniz.

Defekoqrafiyada cibin dərinliyi də ölçülür: adətən 2 sm-ə qədər olan çıxıntı kiçik, 2–4 sm orta, 4 sm-dən böyük isə böyük rektosele sayılır. Amma müalicə qərarı ölçüyə yox, şikayətlərə görə verilir.

Bağırsaq tam boşalmayanda qadın tualetdə uzun oturur və təkrar-təkrar gücənir. Bu, anal nahiyənin venalarında qanın durğunluğuna səbəb olur və babasil yarana və ya ağırlaşa bilər. Cibdə qalan nəcis isə bərkləşir və çıxarkən anal kanalın selikli qişasını cıra bilər: belə anal çat əmələ gəlir.

Ona görə qəbulumuzda rektoseleni babasil və ya xroniki anal çatla birlikdə tez-tez görürük. Yumşaldıcı dərman və imalə ilə illərlə «keçinmək» olur, amma bu müddətdə bir problem bir neçə xəstəliyə çevrilə bilər.

Rektoselenin diaqnozu çox vaxt ilk qəbulda qoyulur. Əvvəlcə şikayətlərinizi, doğuşlarınızı, qəbizliyin nə vaxtdan olduğunu və tualetdə necə kömək etdiyinizi soruşuruq. Bu suallara açıq cavab diaqnozu xeyli dəqiqləşdirir.

Müayinə uzanmış vəziyyətdə, məxfi şəraitdə aparılır və bir neçə dəqiqə çəkir. Uşaqlıq yolunun arxa divarını və düz bağırsağı barmaqla yoxlayırıq, çıxıntının ölçüsü görünsün deyə sizdən bir anlıq gücənməyinizi xahiş edirik. Anoskopiya (anal kanala kiçik alətlə baxış) zamanı babasil, anal çat və ya polip olub-olmadığını yoxlayırıq.

Lazım olduqda əlavə müayinələr təyin olunur:

• defekoqrafiya: tualet zamanı düz bağırsağın necə boşaldığını əks etdirən kontrastlı rentgen və ya MRT müayinəsi; cibin ölçüsünü və nəcisin orada qalıb-qalmadığını göstərir;
• kolonoskopiya: qanaxma olduqda, yaşa görə göstəriş olduqda və ya bağırsağın başqa xəstəliyindən şübhə olduqda.

Bəzən qəbizliyin səbəbi rektosele yox, çanaq dibi əzələlərinin tualet zamanı boşalmaq əvəzinə sıxılmasıdır. Bu halda əməliyyat kömək etmir, əvvəlcə məşq və biofeedback lazımdır. Ona görə diaqnozu tələsmədən qoyuruq.

Müalicə şikayətlərə və dərəcəyə görə seçilir. Şikayət verməyən kiçik rektosele çox vaxt yalnız müşahidə və qəbizliyin qarşısının alınmasını tələb edir.

Konservativ müalicə

Yüngül hallarda və əməliyyata qədər bu tədbirlər şikayətləri xeyli azalda bilər:

• lifli qida və kifayət qədər su: tərəvəz, meyvə, kəpək, tam taxıllar; yumşaq nəcis cibdə daha az ilişir;
• nəcisi yumşaldan vasitələr: həkimin təyinatı ilə, gücənmədən tualetə çıxmaq üçün;
• düzgün tualet vərdişi: ayaqların altına kiçik kətil qoymaq, tələsməmək, tualetdə telefonla uzun oturmamaq;
• çanaq dibi məşqləri və biofeedback: əzələləri düzgün sıxıb-boşaltmağı öyrədir; məşq qaydalarını estetik proktologiya səhifəsində addım-addım izah etmişik;
• pessar: uşaqlıq yoluna qoyulan dəstəkləyici halqa; əməliyyat istəməyən və ya hələlik ona hazır olmayan bəzi qadınlar üçün seçim ola bilər.

Bu tədbirlər cibi aradan qaldırmır, amma onun böyüməsini ləngidir və tualeti asanlaşdırır.

Cərrahi müalicə: rektosele əməliyyatı

Konservativ tədbirlər kömək etmirsə və rektosele həyatınızı çətinləşdirirsə, əsas müalicə yolu əməliyyatdır. Rektoseleni uşaqlıq yolu tərəfdən, iki hissədən ibarət bir əməliyyatla düzəldirik, qarında kəsik aparılmır:

• arxa kolporrafiya: uşaqlıq yolunun arxa divarında kəsik aparılır, zəifləmiş rektovaginal arakəsmə tikişlərlə bərpa olunur, düz bağırsağın divarı öz yerinə qaytarılır;
• ön levatoroplastika: çanaq dibinin əsas əzələləri olan levatorların kənarları düz bağırsağın önündə bir-birinə yaxınlaşdırılıb tikilir, aralıq möhkəmlənir və düz bağırsaq yenidən dayaq alır.

Əməliyyat anesteziya altında aparılır, növünü (spinal və ya ümumi) anestezioloqla birlikdə seçirik. Spinal anesteziyada xəstə oyaq qalır, bədənin aşağı hissəsi isə keyləşir. Əməliyyat, həcmindən asılı olaraq, adətən 30–60 dəqiqə çəkir, dəqiq müddət müayinədən sonra deyilir. Tikişlər öz-özünə əriyir.

Göstəriş olduqda rektosele əməliyyatı eyni seansda babasil və ya anal çat əməliyyatı, vaginoplastika və ya stress tipli sidik qaçırma üçün TOT əməliyyatı ilə birləşdirilə bilər. Bu, buket əməliyyat adlanır.

Hər əməliyyat kimi, bunun da riskləri var: qanaxma, yara infeksiyası, ilk günlərdə sidik ifrazında çətinlik, bəzi qadınlarda cinsi əlaqədə narahatlıq. Qəbizlik və ağır yük qaldırma davam edərsə, rektosele illər sonra yenidən yarana bilər. Bu riskləri əməliyyatdan əvvəl sizinlə açıq müzakirə edirik.

Bərpa əməliyyatın həcmindən asılıdır. Cədvəldə orta hesabla gözlənilən mənzərə verilib, dəqiq müddət müayinədən sonra deyilir.

İlk tualetdən qorxmaq təbiidir. Nəcis yumşaq olanda ilk tualet çox vaxt gözləniləndən asan keçir. Əsas qayda: gücənməmək və tualeti təxirə salmamaq.

1. Qəbizliyə yol verməyin. Gündə təxminən 1,5–2 litr su için, hər gün tərəvəz, meyvə və tam taxıllı məhsullar yeyin. Ətraflı: qəbizliyə qarşı 5 qızıl qayda.
2. Gücənməyin. Tualetdə tələsməyin, ayaqlarınızın altına kiçik kətil qoyun, telefonla uzun oturmayın.
3. Çanaq dibi əzələlərini gücləndirin. Doğuşdan sonra və menopauzada Kegel məşqlərini müntəzəm edin.
4. Ağırlığı düzgün qaldırın. Yükü dizləri bükərək, nəfəsi saxlamadan qaldırın, çox ağır yükü başqasına tapşırın.
5. Müraciəti gecikdirməyin. Barmaqla kömək etmək ehtiyacı yaranıbsa, müayinə olun: erkən mərhələdə rektoseleni əməliyyatsız idarə etmək şansı daha çoxdur.

Xəstəmiz uzun müddət həm rektoseledən, həm də babasildən əziyyət çəkirdi. Müayinədən sonra hər iki problemi eyni seansda, bir anesteziya altında əməliyyatla aradan qaldırdıq. Altıncı gün nəzarət müayinəsinə gələndə artıq gündəlik həyatına rahat qayıtmağa başladığını dedi. Hər xəstənin vəziyyəti fərdidir.