Proktologiyada doğru bilinən 10 yanlış: babasil haqqında miflər və həqiqətlər

Proktoloji şikayətlər haqqında açıq danışmaq çətindir. İnsan utandığı üçün məsləhəti həkimdən yox, qonşudan, aptekdən və ya internetdən alır, eşitdiyini yoxlamadan qəbul edir. Beləliklə yanlış fikirlər bir nəsildən digərinə ötürülür. Nəticədə sadə yolla həll oluna biləcək problemin müalicəsi aylarla, bəzən illərlə gecikir, xəstəlik isə ağırlaşır. Bəzən belə məsləhətlər açıq-aşkar zərərli olur: tanışlarının «qanaxma olmamış həkimə getmə» sözünə qulaq asan xəstələrimizdən biri sonda axşam saatlarında qanaxma ilə əməliyyata alınmalı oldu. Aşağıdakı fikirlərin hər birini qəbulda dəfələrlə eşitmişik.

Əslində: babasil anal kanalın damar yastıqlarının genişlənməsi və aşağı sürüşməsidir. Kəskinləşmədən sonra ağrı və qanaxma bir müddət sakitləşə bilər və bu, sağalma kimi görünür. Amma böyümüş düyünlər öz-özünə əvvəlki vəziyyətinə qayıtmır. Səbəblər (qəbizlik, gücənmək və uzun oturmaq) qaldıqca xəstəlik I mərhələdən IV mərhələyə doğru irəliləyə bilər. I mərhələdə düyünlər qanayır, amma çölə çıxmır. II mərhələdə düyünlər tualet zamanı çıxır və öz-özünə geri qayıdır, III mərhələdə əllə geri itələmək lazım gəlir, IV mərhələdə isə geri getmir.

Yaxşı xəbər budur ki, erkən mərhələlərdə müalicə çox vaxt əməliyyatsızdır: qidalanma və tualet vərdişlərinin düzəldilməsi, həkimin təyin etdiyi vasitələr. Şikayət verməyən kiçik xarici düyün isə bəzən ümumiyyətlə müalicə tələb etmir. Bunu müayinədən sonra həkim deyir. Mərhələlər və müalicə yolları: babasil müalicəsi.

Əslində: anal qanaxmanın ən çox rast gəlinən səbəbləri babasil və anal çat (fissura) olsa da, onlar yeganə səbəb deyil. Polip, düz bağırsağın iltihabı (proktit), iltihabi bağırsaq xəstəlikləri və yoğun bağırsaq xərçəngi də oxşar qanaxma verə bilər. Qanın rənginə, miqdarına və ya ağrının olub-olmamasına görə səbəbi evdə ayırmaq mümkün deyil. Qanın nəcislə qarışması, tünd rəngdə olması, selik, qarın ağrısı və ya çəki itkisi ilə birlikdə gəlməsi isə xüsusi diqqət tələb edir.

Aylarla qanaxmanı «babasildir» deyib gözləyən xəstələrdə bəzən daha ciddi xəstəlik gec mərhələdə aşkarlanır. Ona görə hər anal qanaxma müayinə tələb edir. 45–50 yaşdan sonra, ailədə bağırsaq xərçəngi olduqda, arıqlama, qan azlığı və ya bağırsaq vərdişlərinin dəyişməsi ilə birlikdə olan qanaxmada kolonoskopiya məsləhət görülür. Ətraflı: tualet kağızında qan.

Əslində: təkrarlanma mümkündür, amma qaçılmaz deyil. Onun ehtimalı xəstəliyin mərhələsindən, seçilən üsuldan və ən çox da xəstəliyi yaradan səbəblərin qalıb-qalmamasından asılıdır.

Əməliyyatdan sonra qəbizlik davam edirsə, tualetdə uzun oturmaq və gücənmək vərdişi qalırsa və ya ağır yük qaldırırsınızsa, risk artır. Lifli qidalanma, kifayət qədər su, hərəkət və düzgün tualet vərdişləri isə riski xeyli azaldır. Nəzarət müayinələrinə gəlmək də vacibdir, çünki bu, dəyişiklikləri erkən görməyə və vaxtında tədbir almağa imkan verir. Xəstə hekayələrimiz arasında kompleks əməliyyatdan dörd il sonra nəzarətdə təkrarlanma aşkarlanmayan hal da var, amma hər xəstənin vəziyyəti fərdidir. Hansı üsulun sizə daha uyğun olduğunu, onun üstün və zəif tərəflərini müayinədən sonra izah edirik: babasil müalicəsi.

Əslində: əməliyyatın özü anesteziya altında aparılır, ona görə əməliyyat zamanı ağrı hiss edilmir. Əməliyyatın növünə və xəstənin vəziyyətinə görə yerli, spinal və ya ümumi anesteziya seçilir.

Əməliyyatdan sonrakı ilk günlərdə, xüsusən ilk tualetlərdə müəyyən ağrı və narahatlıq ola bilər. Bu ağrı həkimin təyin etdiyi ağrıkəsicilər, ilıq oturaq vannalar və nəcisi yumşaq saxlayan qidalanma ilə nəzarət altında saxlanılır. Ağrının necə idarə olunacağını əməliyyatdan əvvəl sizinlə ayrıca müzakirə edirik. Az travmatik üsullardan, məsələn, lazerlə müalicədən sonra ağrı adətən daha az olur, bərpa da daha qısadır. Bir çox xəstəmiz sonradan əməliyyatın qorxduğu qədər çətin olmadığını deyir. Ətraflı: lazerlə müalicə.

Əslində: burada həqiqətin yalnız bir hissəsi var. Acı qidanın tək başına babasil yaratdığı sübut olunmayıb. Babasilin əsas səbəbləri xroniki qəbizlik və ya ishal, tualetdə gücənmək və uzun oturmaq, oturaq həyat, ağır yük qaldırmaq, hamiləlik və irsiyyətdir.

Amma bəzi insanlarda acı və çox ədviyyatlı qida, spirtli içki tualetdən sonra anal nahiyədə yanma və qıcıqlanmanı artırır, xüsusən anal çat olduqda və əməliyyatdan sonra. Ona görə kəskinləşmə dövründə və sağalma həftələrində bu qidaları məhdudlaşdırmaq məsləhətdir. Acını tam qadağan etməkdən daha vacib olan isə qəbizliyin qarşısını almaqdır: lif, su və hərəkət. Ətraflı: qəbizlik müalicəsi.

Əslində: aptekdə satılan şam və məlhəmlər ağrını, qaşınmanı və iltihabı bir müddət azalda bilər, amma böyümüş düyünləri aradan qaldırmır. Diaqnozsuz istifadə isə daha böyük problem yaradır: şikayətləri müvəqqəti yüngülləşdirərək anal çatı, fistulanı, polipi və ya şişi gizlədir, düzgün müalicəni gecikdirir. Sarımsaq, müxtəlif yağlar və ot vannaları kimi xalq üsulları da ən yaxşı halda keçici rahatlıq verir, xəstəliyin kökünü kəsmir.

Bu o demək deyil ki, şam və məlhəmlər faydasızdır. Düzgün diaqnozdan sonra, məsələn, erkən mərhələdə və ya əməliyyatdan sonra, həkimin təyin etdiyi qaydada istifadə edildikdə onlar müalicənin faydalı hissəsidir. Sadəcə, onları qonşu və ya reklam yox, həkim seçməlidir. Ətraflı: cərrahi və konservativ müalicə.

Əslində: anal çat, xalq arasında bağırsaq çatı, erkən mərhələdə çox vaxt əməliyyatsız sağalır. Təzə (kəskin) çatda əsas məqsəd nəcisi yumşaltmaq və sfinkterin (anal kanalı bağlayan dairəvi əzələ) spazmını azaltmaqdır. Bunun üçün lifli qidalanma və kifayət qədər su, ilıq oturaq vannalar və həkimin təyin etdiyi kremlər istifadə olunur.

Çat 6–8 həftədən çox davam edirsə, kənarları bərkiyir, yanında dəri saçağı yarana bilər və o, xroniki çata çevrilir. Belə çatda da əvvəlcə dərman müalicəsi sınanır. Nəticə vermədikdə qısa, az travmatik əməliyyat, məsələn, lateral internal sfinkterotomiya (LİST, daxili sfinkterdə spazmı aradan qaldıran kiçik kəsik) və ya lazerlə müalicə təklif olunur. Belə əməliyyat adətən 15–20 dəqiqə çəkir. Ətraflı: anal çatın müalicəsi.

Əslində: kolonoskopiya yoğun bağırsağın içəridən nazik, çevik kamera ilə müayinəsidir. Müasir kolonoskopiya çox vaxt sedasiya, yəni qısa dərman yuxusu altında aparılır, ona görə əksər xəstə müayinə zamanı narahatlıq hiss etmir. Sonra bir müddət köp və qaz hissi ola bilər, bu da tez keçir. Müayinənin keyfiyyəti üçün hazırlıq qaydalarına düzgün əməl etmək vacibdir. Bu qaydaları sizə əvvəlcədən ayrıca izah edirik.

Bağırsaq florasına gəlincə: müayinədən əvvəlki bağırsaq təmizliyi floranı müvəqqəti dəyişir, amma o, adətən bir neçə həftə ərzində öz-özünə bərpa olunur. Kolonoskopiyanın faydası isə böyükdür: qanaxmanın səbəbini göstərir, polipləri elə müayinə zamanı götürməyə imkan verir və bağırsaq xərçəngini erkən mərhələdə tapmağa, hətta onun qarşısını almağa kömək edir. Ətraflı: kolonoskopiya.

Əslində: doğuşdan sonra babasil, anal çat, rektosele (düz bağırsağın ön divarının uşaqlıq yoluna doğru sallanması), öskürəndə və güləndə sidik qaçırma, uşaqlıq yolunun genişlənməsi çox rast gəlinir. Amma bu problemlərin tez-tez rast gəlinməsi onların normal olduğunu və ya ömür boyu dözülməli olduğunu göstərmir.

Yüngül hallarda çanaq dibi əzələlərinin məşqləri və qəbizliyin müalicəsi kömək edə bilər. Tualetə getmək üçün əllə kömək etmək, tam boşalmama hissi və ya sidik qaçırma davam edirsə, cərrahi müalicə, məsələn, rektosele əməliyyatı və ya stress tipli sidik qaçırmada TOT (sling, sidik kanalının altına nazik lent qoyulması) nəzərdən keçirilir. Sağlamlıq imkan verirsə, bir neçə problem bir seansda həll oluna bilər. Bu mövzular haqqında qadın həkimlə danışmaq çox vaxt daha asandır. Ətraflı: estetik proktologiya və doğuşdan sonra 5 intim problem.

Əslində: sizin üçün bu, bəlkə də ən şəxsi mövzudur, proktoloq üçün isə gündəlik işdir. Müayinə bir neçə dəqiqə çəkir, çox vaxt yan üstə uzanaraq aparılır, bədəninizin qalan hissəsi örtülü qalır və hər şey məxfi saxlanılır. Ağrı olduqda keyləşdirici gel istifadə olunur.

Utanc isə baha başa gəlir: xəstələrimiz arasında 15, 25, hətta 30 il müraciəti təxirə salanlar var. Bu illər ərzində sadə müalicə ilə həll oluna biləcək problem böyüyür. Qadın həkimin və qadın komandanın olması bir çox xəstəyə ilk addımı atmağı asanlaşdırır. İlk müayinənin addım-addım necə keçdiyini proktoloq kimdir məqaləsində yazmışıq, real təcrübələri isə xəstə hekayələrində oxuya bilərsiniz.

Miflərdən daha etibarlı bələdçi bədəninizin siqnallarıdır. Bu hallarda proktoloqa müraciəti gecikdirməyin:

• anal qanaxma, hətta az miqdarda və bir dəfəlik olsa belə;
• tualet zamanı və ya sonra bir neçə gündən çox davam edən ağrı;
• tualetdən sonra çıxan və ya geri getməyən düyün;
• davamlı qaşınma, nəmlik, selikli və ya irinli ifrazat;
• bir neçə həftədən çox davam edən qəbizlik, ishal və ya nəcisin formasının dəyişməsi;
• tualetdə əllə kömək etmək məcburiyyəti və ya tam boşalmama hissi;
• 45–50 yaşdan sonra, xüsusən ailədə bağırsaq xərçəngi olubsa, şikayət olmasa belə.

Anal nahiyədə böyüyən ağrılı şişkinlik və qızdırma, bol və ya dayanmayan qanaxma olarsa, gözləməyin, təcili müraciət edin.